ՀԵՂԻՆԱԿԻՆ ԱՄՓՈՓ ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹԻՒՆԸ

ՀԵՂԻՆԱԿԻՆ ԱՄՓՈՓ ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹԻՒՆԸ

 

Մարտիկ Մատէնճեան զաւակն է Հայկական Ցեղասպանութենէ վերապրած ծնողներու: Ծնած է Մայիս 27, 1938-ին Պէյրութ, Լիբանան: Ամերիկա գաղթեց 1986 Փետրուարին եւ հաստատուեցաւ Գալիֆորնիոյ Փասատինա քաղաքին մէջ ուր ցարդ կ'ապրի կնոջը եւ երկու չափահաս զաւակներուն հետ: Գանատայի Լավալ քաղաքին մէջ ունի զաւակ մը որ կ'ապրի ամուսնուն եւ երկու աղջիկ զաւակներուն հետ:

Ամերիկայի մէջ փոխեց իր արհեստը եւ որպէս խմբագիր աշխատեցաւ հայկական շաբաթաթերթի մը համար 1990-էն մինչեւ 1995: Երկու հաստափոր հատորներու մէջ զետեղած է շաբաթաթերթին մէջ հրատարակուած յօդուածներն ու գրութիւնները: Ան՝ հրատարակիչ, բանախօս, հանդիսավար, տասէ աւելի գիրքերու հեղինակ եւ ազգային-հասարակական գործիչ մըն է: Հայաստան Համահայկական Հիմնադրամի կազմութեան առաջին վարչականներէն է:

 

ԱՄՆի մէջ ուսանած է Ֆօթօ-ժուրնալիզմ եւ ստացած է AA (Associate in Arts) տիտղոսը: Գիրքերու հանդէպ ունեցած սէրը զինք մղած է դէպի գրադարանային աշխատակցի,- ապա գրադարանապետի պաշտօնին 1996 թուականէն իվեր:

Հրատարակած է երեք գրքոյկներ – Սրբուհի Ռիթայի կեանքը (հայերէն) 2000, 2003, եւ 2006 թուականներուն: Մօտ 3,000 օրինակ ծախուած են այս գիրքէն: Ապա 2011-ին հրատարակած է Սրբուհի Ռիթայի կեանքին անգլերէն գիրքը:

2011 թուին հրատարակած է «Փատրէ Փիօ, Քսաներորդ Դարու Հրաշագործ Սուրբը» անունով իր երրորդ գրքոյկը:

 

Մօրը մահէն երկու ամիս առաջ, 2001 Մարտ, մայրը խնդրած էր իր կեանքը գրի առնել: Մօրը անակնկալ մահէն ետք է որ Մարտիկ գործի անցաւ եւ 12 տարի հետազօտեց, զանազան երկիրներ՝ Թահիթիէն մինչեւ Հայաստան ճամբորդեց, ամբողջացնելու համար մօրը խնդրած հայութեան գողգոթային մասին անգլերէն գիրքը, որ հազար էջերէ աւելի ըլլալուն համար, Մարտիկ եռահատորի վերածեց երեք առանձին հատորներով: Գրադարանին մէջ աշխատիլը օգտակար եղաւ գիրքերուն պատրաստութեան մէջ անծանօթ պատմական դէպքեր նկարագրելու համար:

Ամերիկացի հրատարակիչ մը չգտնելուն պատճառով եւ տարէց համագիւղացիներու խնդրանքին ընդառաջելով, իր անգլերէն բնագիրով գրած գիրքը հայերէնի թարգմանեց եւ 2013 Ապրիլին հրատարակեց զայն «Բռնագրաւուած Դրախտը, Բռնագաղթ Դէպի Ոչնչութիւն» խորագիրով: Գիրքը իր ակնկալած արդիւնքը տուաւ: Հայկական Ցեղասպանութեան մասին գիրքեր սիրողները մեծապէս գնահատեցին գիրքին բովանդակութիւնը:

 

Քաջալերուած այդ յաջողութենէն, Մարտիկ հրատարակեց իր երկրորդ գիրքը՝ «Նոր Օրերու Ֆետայիներ, Լիբանանի Մեր Տղաքը», որ Լիբանանի քաղաքացիական քսանամեայ պատերազմին ժամանակագրական պատմութիւնն է:

Երկու գիրքերուն յաջողութենէն քաջալերուած, իրար ետեւէ հրատարակեց ուրիշ գիրքեր: Մայիս 2014-ին հրատարակեց եռահատոր գիրքին երկրորդ հատորը «Մեր Հողերը, Մեր Հողերը» խորագրով, որ ժամանակագրական ձեւով կը ներկայացնէ ցեղասպանութենէն վերապրած ժողովուրդին՝ Սուրիոյ եւ Լիբանանի կեանքը, քաղաքական վերի- վայրումները, ներգաղթը, մեր հողերուն պահանջատիրութեան սկիզբը մինչեւ 2001 թուականը, ինչպէս նաեւ Արցախեան ազատամարտը:

Յունիս 2014-ին վերհրատարակեց «Բռնագրաւուած Դրախտը, Բռնագաղթ Դէպի Ոչնչութիւն» գիրքը որուն օրինակները սպառած էին: Նոյն ամսուն հրատարակեց «Կարոն ու Մարոն եւ Խանասորի Արշաւանքը», որ հայկական Ռօմեօ-Ժիւլիէթի պատմութիւն մըն է, երկու ֆետայիներու ունեցած եղերական սէրը իրարու հանդէպ:

Յուլիս 2014-ին հրատարակեց եռահատորին վերջին հատորը՝ «Այցելութիւն Բռնագրաւուած Դրախտին» որ դէպի Թուրքիա իր այցելութեան պատմականն է: Նոյն ամսուն Ապրիլ Գրատունը Մարտիկին գիրքերուն ներկայացումը կազմակերպեց որ դարձեալ յաջողութիւն մը հանդիսացաւ: Նախապէս Մարտիկի մէկ կամ երկու գիրքերը գնած ընթերցողներ, միւս գիրքերը գնեցին:

 

Սեպտեմբեր 2014-ին, Մարտիկ վերհրատարակեց «Լիբանանի Մեր Տղաքը...» գիրքը որուն առաջին հրատարակութիւնը սպառած էր:

 

Փետրուար 2015-ին, Մարտիկ հրատարակեց պատմական գիրք մը որ անցեալին՝ 1932-ին, հրատարակուած էր «Ագ Տաղի Քառամեայ Հերոսամարտը» խորագրով եւ զայն «պատմութեան փոշիներէն հանելով, բարեփոխելով եւ նոր պատմական դէպքեր ու դէմքեր աւելցնելով, զայն լոյս ընծայեց «Սպիտակ Լերան Հերոսամարտերը» խորագրով: «Ակօս» թերթի հայերէնի խմբագիր՝ Բագրատ Էսդուքեան, էջ մը գրախօսականով անդրադարձաւ անոր մասին:

 

«Նոր Օրերու Ֆետայիներ, Լիբանանի Մեր Տղաքը» գիրքը Պէյրութէն շատեր կ'ուզէին ունենալ, որովհետեւ «Ազդակ» օրաթերթին մէջ լման էջ մը գրախօսական գրած էր «Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Գոլէճ»ի տնօրէն, ՀՄԸՄ-ի Մարզիկ շաբաթաթերթին խմբագիր, ինչպէս նաեւ «Լիբանանի եւ Հայութեան Համար» գիրքի խմբագիր՝ Վիգէն Աւագեան: Մտածելով որ գիրքը մինչեւ Պէյրութ հասնի մօտ 50 տոլարի կը նայի, Մարտիկ Համազգային Մշակութային Միութեան առաջարկեց գիրքը տպել եւ ծախել, հասոյթն ալ միութեան նուէր ձգելով: 2015 Սեպտեմբերին, Լիբանանի պատերազմին 40-ամեակի յուշահանդէսին գիրքը հրապարակ իջաւ ի խնդութիւն երիտասարդութեան: Մէկ շաբթուայ ընթացքին 155 գիրք ծախուած էր եւ 180 հատ ալ ղեկավար ընկերներու ձրի բաժնուած:

 

Վերջապէս, բայց ո'չ վերջնական, Մարտիկ համարձակեցաւ ծնողքին եւ ցեղասպանութեան մասին գրած անգլերէն բնագիրը հրատարակել պաշտօնապէս Յունուար 2016-ին, "Ravished Paradise, Forced March to Nothingness" խորագրով: Օտար, յատկապէս հրեայ շրջանակներու մօտ գնահատուեցաւ: Սինեմայի աշխարհէն երեք հոգի ունին գիրքէն:  Richard Speight, Casey Affleck 2017-ին Օսքար շահած, Robert Harmon.

 

U. C. Riverside-ի հրէական գիտութեանց դասատու ուսուցիչ մը՝ Michael Alexander, գիրքը գնելէ երեք շաբաթ ետք իր գնահատականը յայտնեց գիրքին մասին: Գիրքէն օրինակ մը կայ Harvard College Hollis Library-ի մէջ, Գալիֆորնիոյ USC, UCLA, UC Berkeley, University of Michigan-Dearborn եւ UC Riverside, եւ Հայկազեան Համալսարանին  մէջ (Պէյրութ): Dallas Public Library ունի երեք օրինակ, Ալթատէնա (CA) հանրային գրադարանը մէկ եւ Փասատինայի մէջ, Sequoyah School Library-ի մէջ: Ճորճիա նահանգը, Միչիկըն նահանգը, նոյնիսկ Ֆրանսա, Աւստրալիա, Հայաստան, Լիբանան եւ Յունաստան առաքուած են գիրքէն օրինակներ:

 

Մարտիկ բանախօսութիւններ տուած է հարաւային Գալիֆորնիոյ զանազան քաղաքներուն մէջ: Հայկական Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի յիշատակութեան հանդիսութիւններու ընթացքին, ան խօսած է 2014-ին չորս անգամ «Մեր Հողերը, Մեր Հողերը» պահանաջատիրական նիւթիւն շուրջ, իսկ 2015-ին, հինգ անգամ՝ «Սպիտակ Լերան Հերոսամարտեր» գիրքին մասին:

 

Յուլիս 21, 2016-ին, Ե-Նամակ մը Մարտիկին տեղեկացուց որ իր մասնակցած գիրքերու մրցոյթին շահած է պատմութեան դասակարգի առաջին մրցանակը: Մրցոյթը կազմակերպուած էր Hollywood Book Festival-ին կողմէ եւ մրցանակաբաշխութիւնը տեղի ունեցաւ Օգոստոս 18-ին:

 

Մարտիկ տակաւին կը հաւատայ որ օր մը իր գիրքը շարժապատկերի պիտի վերածուի: Իր գիրքին յաջողութեան մասին միշտ հաւատացած է, սակայն ան հպարտ է, որ այդ մրցանակով Հայկական Ցեղասպանութեան մասին գիրք մը խորտակած է տեղացիներու կողմէ դրուած  անտարբերութեան պատնէշը:

Մարտ 31-ին  Sequoyah School-ի մէջ, Մայիս 20-ին Համազգայինի «Լեւոն Շանթ» մասնաճիւղին մօտ (Granada Hills), եւ Օգոստոս 16-ին Պոլսահայ Միութեան Մշակութային Յանձնախումբին 40-ամեակին առթիւ (Ուինեթքա), իսկ Նոյեմբեր 5-ին Ալթատինայի Հանրային Գրադարանին մէջ, հայ թէ օտար շրջանակներու մէջ, Մարտիկ ներկայացուցած է Հայկական Ցեղասպանութեան մասին գրուած իր մրցանակակիր գիրքը՝ Ravished Paradise, Forced March to Nothingness.

 

Կայ տակաւին աւելի գնահատական գործ մը: Հայկական Ցեղասպանութիւնը ճանչնալու Գերմանիոյ Պունտըսթակի առած որոշումին առթիւ, որպէս երախտիք եւ գնահատանք, Գերմանիոյ Նախագահին, վարչապետին եւ Կէօք Էօզտէմիրին, ինչպէս նաեւ Ուաշինկթընի գերման դեսպանին եւ Լոս Անճելըսի հիւպատոսին իր գիրքէն մէկական օրինակ ուղարկեց: Գերման նախագահը իր քարտուղարին ձեռքով պատասխանեց գիրքը ստանալուն առթիւ:

 

Ստորեւ նամակին թարգմանութիւնը:

«...Շատ շնորհակալութիւն, իսկապէս, ձեր նամակին եւ անոր միացուած գրքին Ravished Paradise, Forced March to Nothigness-ի համար որ ուղղուած էր Դաշնակցային Նախագահ Եոաքիմ Կաուքին: Նախագահը մեծ քանակութեամբ թղթակցութիւն կը ստանայ ամէն օր: Այդ պատճառով, անձնապէս չի կրնար պատասխանել բոլորին, ուստի ինձմէ խնդրեց որ ես պատասխանեմ ձեզի իր փոխարէն:

«Նախագահը մեծ կարեւորութիւն կ’ընծայէ յիշելու համար զոհերը, եւ ոճիրները որ գործադրուեցան հայ ժողովուրդին դէմ, յատկապէս 1915-ի ընթացքին եւ ըստ այնմ ողջունեց Գերման Խորհրդարանին քըննարկման բանաձեւը: Նախապէս, 2015 Ապրիլի ընթացքին, Դաշնակցային Նախագահը հրապարակով արտայայտուեցաւ Գերման Ռայխի խաղացած դերին մասին որպէս Օսմանեան Կայսրութեան դաշնակիցը տեղի ունեցած վայրագութիւններու մասին: Ան խօսեցաւ այն օժանդակութեան մասին որ գերման զինուորականութիւնը տրամադրեց ծրագրելու, եւ որոշ չափով ալ գործադրելով հայերու բռնագաղթը, եւ յիշատակեց որ այդ ժամանակի քաղաքական ղեկավարները ռազմավարական պատճառներով կամաւորապէս ընտրեցին անտեսել հայերու բնաջնջումը: Որպէս արդիւնք, Գերմանիա միասնաբար կը կրէ պատասխանատուութիւն, թերեւս նոյնիսկ յանցանք, հայ ժողովուրդին դէմ կատարուածցեղասպանութեան մէջ:

«Ձեր գրքին հետ եւ ձեր բոլոր անձնական ջանքերով կեանքի կոչելով զայն, դուք նպաստեցիք յաճախ ցաւալի բայց կարեւոր պատմագրական յիշատակումի գործին»:

 

Carsten Thiele

Division 21 (European Policy).

 

Ինչպէս կը տեսնուի, Գերմանիոյ նախագահն անգամ կ'ընդունի Գերմանիոյ մեղապարտութիւնը եւ կատարուած սպանութիւնները անտեսելու արարքը:

 

Գալով Ուաշինկթընի մօտ գերման դեսպանին նամակին, հետեւեալ ձեւով ան կը մեկնաբանէ:

«...Շատ շնորհակալ եմ ձեր նամակին եւ ձեր գրքէն օրինակ մը հասցէագրելնուդ համար:

 

«Ձեր ծնողքին պատմութիւնը շատ յուզիչ է. այդ շատ զգացական եղած ըլլալու է ձեզի եւ շատ դժուար` հետազօտելու համար անոնց անցեալի տեղեկութիւնը եւ յայտնաբերել ձեր ծնողքին կարաւանային սոսկալի ուղեւորութիւնը: Պատմութիւնը միշտ աւելի իրական եւ աւելի սարսափազդու կը դառնայ երբ կը պատմուի այդ ժամանակին ապրած անձի մը կողմէ»:

 

Իսկ տիկին վարչապետին նամակը նախագահին կամ դեսպանին նամակին չափ ազդեցիկ չէ, բայց ստորեւ կուտանք այդ նամակն ալ:

 

«Գերմանիոյ Դաշնակցային Հանրապետութեան Վարչապետուհին՝ Դոկտ. Անճելա Մերքել, ստացաւ ձեր Յուլիս 20, 2016 թուակիր նամակը: Ան շնորհակալութիւն կը յայտնէ ձեր արտայայտած ազնիւ զգացումի բառերուն եւ ձեր Ravished Paradise, Forced March to Nothingness գիրքին համար: Մեծ հետաքրքրութեամբ կարդաց ձեր ընտանիքին պատմութեան հայող մանրամասնօրէն հետազօտուած եւ վաւերագրուած տեղեկութիւնը»:

 

Նամակին կցուած էր Երկաթեայ Տիկինին ստորագրութիւնը կրող սեփական լուսանկարը:

 

Յունուար 2017-ին, Մարտիկ Մատէնճեան հրատարակեց անգլերէն երկրորդ հատորը՝ Reclaiming Ravished Paradise, Aftermath Armenian Genocide, որ դարձեալ մրցանակներ շահեցաւ Hollywood Book Festival 2017- ի կողմէ: Sequel category-ի առաջնութիւնը, իսկ General Non-Fiction եւ History category - ներու երկրորդ մրցանակները շահեցաւ: Մրցանակաբաշխութիւնը տեղի ունեցաւ Օգոստոս 18-ին, Հոլիվուտի մէջ:

 

2017-ի Ապրիլին հրատարակեց «2016-ի Քառօրեայ Պատերազմը եւ Մեր «Երեխայ» Հերոսները», Ապրիլեան քառօրեայ պատերազմին նուիրուած Ապրիլ 1-էն 7 ժամանակագրական պատմութիւնը:

 

Անգլերէն գիրքերը կը ծախուին հեղինակէն զատ` Brodart, Baker and Taylor, and Amazon.com. Amazon ունի նաեւ զանոնք Քինտըլ ձեւի տակ:

Հայերէն եւ անգլերէն գիրքերը կը ծախուին Կլէնտէյլի հայ գրախանութներուն մէջ, նաեւ Ֆլորիտա Armenian Books Online ու Գանատա, Մոնթրէալ՝ Գասպար Գասպարեան (514) 918-4633:

 

 

 

 

 

Copyright © Mardig Madenjian 2016, All Rights Reserved